skip to Main Content
Van De Zomer Naar De Radicale Roaring Twenties

Van de zomer naar de radicale Roaring Twenties

De zomer zit erop, en wat een zomer is het geweest! Dit jaar geen droogterecord, dat bleef in handen van 2018, maar nu wel hitterecords, tot boven de 40 graden! In de handelsoorlog tussen Trump en de rest van de wereld in het algemeen en China in het bijzonder, bleven de gemoederen ook nogal verhit. En Boris Johnson gooide rond de no-deal Brexit eind augustus nog wat extra kolen op het vuur toen hij ‘zijn’ parlement ruim een maand buitenspel wilde zetten. Japan en Zuid-Korea stookten oude ruzies op. Brazilië kreeg ruzie met Europa over de enorme branden in het Amazone-woud. Gelukkig hielden de Duitsers het hoofd begin september koel: ze stemden toch nog voornamelijk op de grote middenpartijen. Ze kozen níet voor de revolutionaire, verzengende schokaanpak van de Franse filosoof Rousseau, maar voor de meer koelbloedige en gebalanceerde evolutie van de Ierse filosoof Burke en de Oostenrijkse filosoof Popper.
Over afkoeling en Duitsers gesproken: de wereldhandel is in het tweede kwartaal gekrompen, dat geldt ook voor de industriële productie van Europa, Duitsland en dus Nederland. Mede daardoor is de Duitse economie inmiddels misschien al wel in een recessie terechtgekomen. Jarenlang was Duitsland het China van Europa: de Duitse economie produceerde en draaide als een tierelier, en trok daarmee ons hele continent uit de euro-paniek. Maar nu komt ze piepend, krakend en kakelend tot stilstand.
Records en rente
In Nederland groeide de economie in het tweede kwartaal nog lekker door met een gezonde 2 procent. We creëerden een recordaantal nieuwe vacatures in datzelfde kwartaal: 330.000. Dat is 30.000 meer dan het record van de vorige hoogconjunctuur, in het tweede kwartaal van 2007. De werkloosheid daalde naar 3,3 procent, het laagste niveau sinds 2002! De krapte op de arbeidsmarkt is dus historisch: er zijn nu nog maar 1,04 werklozen per vacature (nooit eerder vertoond) en 24,9 procent van de werkgevers ervaart daarom prestatiehinder door personeelstekort. (Bij flexbureaus was dat zelfs 55 procent!)
In dezelfde periode – dus ook midden in de zomervakantie – meldde het CPB dat de Nederlandse economie in 2020 gewoon zal blijven groeien, maar met een plus van 1,4 procent toch wat minder dan nu.
Oververhitting en tegelijk onverwachte, rillerige afkoeling. En dus klinkt de roep gericht aan centrale banken steeds luider: verlaag de rente! Dan zullen consumenten en bedrijven minder gaan sparen, meer gaan lenen en meer gaan uitgeven en zo de economie redden. Maar de Duitse lange rente is al negatief geworden. En die van andere landen, waaronder Nederland, daalt ook snel naar het vriespunt. Wat twee dingen betekent: er is veel te veel spaargeld en we hebben erg weinig vertrouwen in de toekomst. Om die reden wensen wij ons geld juist níet uit te geven.
Ouderen
Een heel belangrijke motor achter die spaargeldexplosie is de vergrijzing, de ouderen met hun pensioenspaarpotten. Er zijn namelijk heel veel ouderen bij gekomen. Zo is het aantal 75-plussers in Nederland gegroeid van ruim 240.000 in 1950 naar ruim 1,4 miljoen nu. In 2030 zullen dat er zelfs 2,1 miljoen zijn. En nog jaren daarna groeit hun aantal gewoon door tot zeker 3 miljoen.
Die vergrijzing heeft nóg een ingrijpend gevolg. Voor de arbeidsmarkt. Onze flexmarkt. Na 2020 zal de Nederlandse potentiële beroepsbevolking, de mensen tussen 15 en 75 (!) jaar, gaan krimpen. Dat is uniek. Nog niet eerder vertoond. Weer even voor de beeldvorming: in 1950 hadden we in Nederland 6,9 miljoen mensen in de leeftijd van 15 tot 75 jaar; in 2000 was dat aantal ontploft naar 12 miljoen. Inmiddels zijn dat er 12,9 miljoen. Dus de groei verliep déze eeuw al beduidend trager. In 2030 zullen dat er 12,7 miljoen zijn. 
Een krimpende beroepsbevolking, betekent minder mensen voor de arbeidsmarkt. Uniek in de geschiedenis. En dat bij zo’n immens krappe arbeidsmarkt. De werkloosheid onder hoogopgeleiden is zelfs nog maar 2,0 procent, bij een historisch hoge arbeidsparticipatie van 82,6 procent. Daar zit nauwelijks nog rek, in de vorm van wat reserve. Tegelijk blijkt: er is toch nog wel heel veel ruimte bij laag- en middelbaar opgeleiden, bij jongeren en … bij 55-plussers. Hun arbeidsparticipatie is aanzienlijk lager en levert dus reservepotentieel. Hoog tijd daarom voor om- en bij- en opscholing.
Economie
Centrale banken kunnen eigenlijk niks meer doen om de economie te stimuleren, want de rentes zijn overal al enorm laag. Het wordt nu dus echt tijd voor structureel ingrijpen door overheden. Dit markeert het einde van het monetaire beleid van de afgelopen decennia en de entree van het strategische fiscale beleid. Investeren dus – nu ook door de overheid – geld uitgeven aan de toekomst. De toekomst van de 4e Industriële Revolutie. Investeren in mensen en hun kennis en kunde, in hun 21st century skills: een Leven Lang Ontwikkelen, gericht op nieuwe technologieën, producten, beroepen, organisatievormen en competenties.
Gelukkig lekte aan het einde van de zomervakantie uit dat het kabinet een investeringsfonds met 50 miljard euro overweegt voor toekomstige groei. Wat mij betreft het beste idee van drie kabinetten Rutte. Ik zeg: doen! Investeren in de nieuwe toekomst, investeren in mensen. Hopelijk gaat de overheid daarvoor. Maar sowieso: leid op! Alleen zó zijn er straks genoeg geschikte kandidaten, die zich bovendien gemotiveerd zullen voelen. Opleiden, dat zouden meer bedrijven moeten doen. De enige weg naar blijvend succes in de aanstaande radicale Roaring Twenties.

Back To Top